EC Szombierki / CHP Szombierki

Historia i geneza obiektu

Obiekt wybudowano w manierze modernistycznej według projektu architektów Emila i Georga Zillmanów, z klinkierowej cegły dekorowanej, z elementami cegły glazurowanej oraz przejawami secesyjnych sentymentów. Posiada wyczuwalny, szczególnie na dziedzińcu pod wieżą zegarową, klimat pruskich zamków. Na uwagę zasługuje również smukłość całej bryły budowli i jej wewnętrzna przestrzeń, strzeliste fasady i okna oraz wysokie stropy. Jak twierdzą historycy, jest to przejaw sakralizacji architektury, stanowiący doskonałe odniesienie do niematerialnej postaci energii.

Budowę Elektrociepłowni Szombierki rozpoczęto po zakończeniu I wojny światowej. Inwestorem i właścicielem była niemiecka spółka Schaffgotsh Bergwerksgesellschaft GmbH należąca do spadkobierczyni majątku po Karolu Goduli – „śląskiego kopciuszka” – Joanny Gryzik i jej męża hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha. Jak głosi niepotwierdzona dokumentami legenda – pierwotnie miała to być fabryka materiałów wybuchowych, jednak ostatecznie obiekt przeprojektowano tak, aby pełnił funkcję elektrowni.

Zakład otwarto 29 listopada 1920. Pierwszymi urządzeniami, które rozpoczęły pracę, były cztery kotły typu „Babcock” i turbozespół „WUMAG” o mocy 12,8 MW, a następnych latach uruchomiono kolejnych 19 kotłów typu „Steinmiller”, „Babcock-Wilcox” i „Babcock”, a także cztery turbozespoły „WUMAG” i GMA „WUMAG”. W 1925 roku na wieży elektrowni zamontowano czterostronny zegar marki Siemens und Halske, sprzężony z 54 zegarami działającymi w zakładzie. W 1937 roku wzniesiono najwyższy z trzech kominów elektrowni o wysokości 120 metrów.

Losy Elektrowni po 1939 r.

W latach 1939-1944 Elektrownia Szombierki osiągnęła maksymalną moc 100 MW, pracowało w niej wówczas ponad 900 osób. Można było ją wtedy uznać za jedną z największych elektrowni w Europie.

Elektrownia Szombierki była jednym z pierwszych zakładów, które rozpoczęły działalność po wkroczeniu Armii Czerwonej do Bytomia w 1944 r. Była to zasługa pracowników, którzy pomimo ewakuacji większości kierownictwa doprowadzili do ponownego rozruchu. W tym samym roku oddziały Armii Czerwonej zdemontowały część urządzeń i wywiozły je w głąb Rosji.

15 maja 1945 roku zakład został przekazany władzom polskim. Zostały w nim cztery turbozespoły i 20 kotłów, co pozwalało na osiągnięcie mocy 70 MW. W latach 1947-1948 zamontowano 3 kotły typu La Mont oraz dwa turbozespoły typu Skoda-35 MW i I Brneńska. Dzięki temu w 1955 roku osiągnięto moc 108 MW. Szombierki były wtedy jedną z największych elektrowni w kraju.

W latach siedemdziesiątych przekształcono „Szombierki” z zawodowej elektrowni kondensacyjnej w elektrociepłownię. W połowie lat 90. przeprowadzono gruntowną modernizację drugiej elektrociepłowni Bytomia – EC Miechowice, na niej opierając podstawową produkcję spółki ZEC Bytom S.A. Natomiast EC Szombierki po zlikwidowaniu produkcji energii elektrycznej stała się jedynie źródłem rezerwowo-szczytowym systemu ciepłowniczego miasta.

Źródło

Plener z 21.01.2011 z udziałem: MBurczyk, Myszograf, Frustra, Dzz, Ultramarine, Robert, Urg
Plener z 06.03.2010 z udziałem: MBurczyk, Dickinson
Plener z 15.05.2010 z udziałem: MBurczyk, Myszograf